Frsluflokkur: Trml

Hugleiingar fstudaginn langa

Sra dr. Gunnar Kristjnsson flutti a mnu mati strmerkilega og upplsandi prdikun messu Brautarholtskirkju sem tvarpa var Rs1 fstudaginn langa 18. aprl 2014. Hr near er vitna orrtt nokkra stai prdikun hans, en a sjlfsgu er best a heyra hana og lesa heild sinni til a metaka allan boskap hennar llum forsendum hennar.

Gunnar kemur m.a. inn trarhugtaki eins og hann tlkar a a einu leyti (mnar leturbreytingar):

... Lther sagi a aeins me v a horfa til reynslu mannsins yri gufringurinn gur gufringur, a einnig vi um trna, reynslan stafestir trna, hn opnar nja vdd, ar sem maurinn skynjar nvist Gus. Trin snst ekki um trarkenningar ea trarjtningar, heldur ekki um trarlegt atferli. Hn snst um reynslu mannsins, trin er mlefni mannsins, hn varveitir r hans og lngun til Hans sem gefur honum hugrekki til a lifa og kjark til a vera manneskja. ...

Um hlutverk kirkjunnar essu samhengi segir sra Gunnar:

S kirkja sem kennir sig vi hinn krossfesta hltur a tala ml landi stundar, hn hltur a fst vi reynslu mannsins og tilfinningar hans, spurningar hans um eigin tilvist. orru trarinnar br sannleikur hennar, inntak og merking. Og sannleikur trarinnar birtist svo g vitni franska flagsheimspekinginn Bruno Latour v a hn vekur okkur a nju, hn kemur til mts vi tilfinningu okkar fyrir merkingu ess a vera manneskja, merkingu ess a vera til. Me rum orum: ekki eins og g-laus mgurinn vi krossinn, heldur eins og Hann sem gaf allt vegna ess sem er gott, fagurt og satt, vegna eirrar heilgu renningar sem hvert mannsbarn rir innst hjarta snu.
hinni trarlegu orru komum vi orum a v sem skiptir okkur mestu mli, j: llu mli. Vi notum trarlega orru um a drmtasta, um mannrttindi sem eru heilg, um viringu mannsins sem er heilg, um stina sem er heilg. Sasta vgi mennskunnar er hinu heilaga, ar sem maurinn er skrur, ar er hann n kennitlu, ar nr enginn til hans nema inn Heilagi, ar finnur hann sr borgi fami hans, trnni er mennsku okkar borgi. ...

Sra Gunnar leggur herslu a greina merkingu krossins og ingu hans samtmanum og segir hr m.a. v sambandi:

Hvers vegna er mynd hins krossfesta svo geng? Er a ekki vegna ess a hann er maurinn sem vi viljum lkjast, sem vi viljum a mti ennan heim. mynd hins krossfesta birtist mynd mennskunnar og mannarinnar sem erindi til allra tma og allra manna.
Vi getum deilt um trarkenningar og trfri en gegnir ekki ru mli um sem sna me lfi snu og daua hvers elis trarreynslan er, s reynsla sem gefur lfi mannsins djpa merkingu. Er a ekki spurning um hva er satt sem skiptir mli, hva er gott og hva er fagurt?
Allt birtist okkur honum sem lifi og d eins og lfi hefi endanlega drmtan tilgang. S vitund og s reynsla afhjpar ekki vonsku mannsins heldur von sem honum er gefin, og a er einmitt voninni, stinni og trnni sem hin gu gildi vera a veruleika lfi mannsins og setja gang vellunarhvatana sem gefa honum lngun til a lifa skapandi og gefandi lfi. a kostai Jesm lfi a koma eim skilaboum leiis.

Dr. Gunnar Kristjnsson var, er hann flutti ofangreinda prdikun, sknarprestur Reynivallaprestakalli Kjs og prfastur Kjalarnessprfastsdmis, en lt af strfum fyrri hluta rs 2015 fyrir aldurs sakir. ykir mr ar miki skar fyrir skildi, vegna ess a jkirkja slands hefur a mnu mati mikla rf fyrir kennimenn, uppfrara og prdikara me tlkandi nlgun sem er hlist eirri sem sra Gunnar hefur vihaft bi rum og ritum um au efni, eigi hn a kallast jkirkja me rttu eins og a hugtak var upphaflega skilgreint af fur jkirkjunnar Friedrich Schleiermacher snemma 19. ld og sporgngumnnum hans. Annars er htt vi a slenska jkirkjan veri ekki raunveruleg jkirkja eim skilningi, heldur eins og hver annar srtrarsfnuur me einstrengingslegar trarjtningar snar og trarkenningar r fornu samhengi.


mbl.is jkirkjuflki fkkar hraar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

fgar innrtingar trarlegrar bkstafstlkunar

J, g tek heilshugar undir essa yfirlsingu pfa kalsku kirkjunnar ar sem hann fordmir bkstafstlkun innan trarbraga. Slk yfirlsing um hfnun bkstafslegri tlkun trarritum og ru v um lku kemur vonum seinna r essum ranni sem er reyndar "kalskari en pfinn" - en kom ! Hvlk undur og strmerki. Hr eru vatnaskil.

Bkstafstrarlegir fgar birtast me misjfnum htti og umfangi eftir menningarsamflgum og trardeildum og srtrarsfnuum. versta falli er innrting af essum toga slk a hinir truu og hangendur vikomandi trarleitogalta leiast t hryjuverk gegn sjlfum sr og rum v sem eir hafa lti telja sr tr uma jni algum gui snum og eigin "sluhjlp". - Enn ann dag dag 21. ldinni!

Flagsleg tskfun og sundrun fjlskyldna grundvelli trarlegra kennisetninga sumum trflgum vestrnna samflaga eins og okkar er og af essum toga.

a erundarlegt a viti bori og mennta flk Vesturlndum skuli lta leiast t slkan trna og undirgangast flagslegar hmlur, bo og bnn og andlega kgun, sem versta falli mtti skilgreina sem brot mannrttindum.
Smuleiis er dapurlegt og hrmulegt asmilega og vel upplstog vel meinandi flk Evrpu skuli ekki hafa varann essu sambandi samflgum snum og snu samhengi.

Evrpu og Vesturlndum lgust trarlegir fgar innan hinnar rkjandi kristni a miklu leyti af tmum Upplsingarinnar, Upplsingastefnunnar 18. ld, ar sem kirkjulegu valdi "rtttrnaar" var smm saman tt til hliar. Hins vegar hafa slmsk trarsamflg t.d. Mi-Austurlndum ekki gengi gegnum samsvarandi upplsingartmabil enda er a nnast dauask bkstaflega a gagnrna trarritin og tilsvarandi kenningar ar b. ar eru bkstafslegir fgar enn rkjandi og vi haldi me harri hendi trarleitoga.
ar sem etta flk nr a mynda ngilega stra samflagshpa sem innflytjendur og afkomendur eirra innan evrpskra lrissamflaga virist engin evrpsk "upplsingarld" eiga upp pallbori hj eim nema sur s. Trarleitogar eirra stanum sj um a.

essum stareyndum verur flk a gefa gaum a og ra sannleika og af fullri hreinskilni, en ekki umhugsunarlti og af rtgrinni gsku sinni og velvilja undirgangast og jafnvel taka tt einhlia rri missa aila undir yfirskini tttnefnds "mannkrleika" og "umburarlyndis" "fjlmenningarsamflagsins".


mbl.is Pfinn fordmdi bkstafstlkun
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Um aferir vi mttku flttamanna

Einkar forvitnilegt og athyglisvert vital er Morgunblainu dag, sunnudaginn 20.9.2015 bls. 42-43. a er vi ranska unga konu Nazanin Askari tilefni sningar sem sett hefur veri upp Tjarnarbi og ber nafn hennar. Sningin fjallar um sgu hennar tengt fltta hennar fr heimalandinu 2009, vegna plitskra skoana hennar sem fllu grttan jarveg hj ramnnum ran, og komu hennar til slands kjlfari og veru hennar hr san. - Margtfrlegt kemur fram vitalinu. Hr eru dregin fram nokkuratrii.

Skum ofskna stjrnvalda ran gegn foreldrum hennar og samanburar vi Vesturlnd fannst henn lengi vel a trin, slam, vri meginstan fyrir kgandi stjrnmlastandinu sem hefur "sent ran langt aftur aldir", en komst um sir a eirri niurstu fyrir sna parta a ar ri mestu um sjlf stjrnvldin sem vru einfaldlega vondir menn sem noti trarbrginsem tki plitskum tilgangi og skki v skjli.Enda er lrdmur hennar eim grunni s a aldrei skuli blanda slam saman vi plitk. - a tti a vera flestum kunn sannindi ljsi reynslu ngrannalanda okkar Evrpu af slmskum hpum sem leitast vi a halda m.a. fgakenndar slamskar kennisetningar sem sumar hverjar brjta algjrlega bga vi lrisleg landslg.

Um mttku flttamnnum til slands hefur hn nokkur g r a gefa slensku jinni (bls. 43):
"eir eru ekki allir menntair, og illa upplstir flttamenn geta veri meinsemd samflaginu... Gera arf krfu til flttamannanna a eir lri a skilja og vira menningu jarinnar sem tekur vi eim, ar me talin trarbrg.
Til ess a tryggja etta urfi slensk stjrnvld a koma upp kerfi sem allir flttamenn sem hinga koma eru skyldugir a fara gegnum. a er a segja, menntum fyrst, hleypum eim san t samflagi. annig m komast hj rekstrum framtinni, eins og Normenn eru a glma vi nna. Ef fgamslmum er hleypt inn landi n athugasemda ea vieigandi rstafana gti sland ori anna ran. Hver krir sig um a?"

a er um a gera a takaessum gu rum Nazanin, sem byggjast hennar eigin reynslu, opnum rmum. Ekki satt?


mbl.is Taka veri heildsttt vandanum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Refsiverar skoanir tjningar- og trfrelsi?!

A sjlfsgu a fella etta forneskjulega kvi um refsingar fyrir "gulast" r gildi slenskum lgum; fyrr hefi veri.


mbl.is Veri ekki refsa fyrir gulast
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

jkirkjutvarp

Eitt af svrum jkirkjunnar, vntanlegame biskup broddi fylkingar,vi tspili Rkistvarpsins um niurfellingu morgun- og kvldora r ranni jkirkjunnarhltur a vera a setja laggirnar eigin tvarpsst.
Furu stir a a skuli ekki hafa veri gert fyrir lngu san.
msum srtrarsfnuum landinu, og a jafnvel harla smum, hefur veri ltinn s vettvangur eftir hinga til. Almenningur gti haldi a a sem ar er bori bor s jafnframt tlkun og herslur jkirkjunnar trarefnum, sem er nttrulega ekki tilfelli.

Er ekki ml til komi a jkirkjan lti lka sr heyra eim vettvangi?


mbl.is jin vill hafa jkirkjuna frii
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Trarrit og tlkun

a mtti halda a sumt flk og trarsamtk haldi a a sem rita er helgirit fornra trarbraga byggi ntmalegum mynda- og hljupptkum fr eim sgusvium og eim tma sem ar er lst. Slk er bkstafshyggjan. etta kemur velfram egar hlut eiga kvikmyndir sem byggja a einhverju leyti frsgnum trarritum.

Margir virast ekki tta sig v a sgur og lsingar helgiritum, sem og trarlegar kennisetningar og tlkun tlkenda eirra, eru tlkun manna; Allt fr vafornum munnlegum geymdum, ritun eirra og annars efnis um sir helgirit til forna af mnnum ar sem efni var jafnframt vali af ailum sem dag myndu kallast ritstjrar, og fram til tlkunar eirra aan fr og samtmanum.

sta ess a einbeita sr a v a greinatil dmis (sgildan) siferislegan boskap sem veri er a leitast vi a tj hinum forna texta me sgum og lsingum og svisetningum persna tilteknum astum eins og rktu, heftir bkstafshyggjuflk sig vi orin og sgurnar sjlfar samkvmt oranna hljan og tlkar textann bkstaflega og tekur eirri tlkun sinni meal annars ekki tilhlilegt tillit til ess a astur og samflag dag eru ekki eins og a var til forna ritunartma sagnanna. ar me er einnig horft fram hj v a greina hvaa tilgangi vikomandi saga kann a hafa veri ritu ea hf me ritunum. Upphugsaar sgur og lsingar sem tlaar voru til a lsa skilegri og frivnlegri breytni flks mannlegu samflagi vi tilteknar astur og/ea byggja ef til vill lauslegum heimildumeru og teknar bkstaflega eins og vikomandi persnur hafi veri til og vikomandi atburir gerst nkvmlega annig raunveruleikanum; Jafnvel lsingar hugrenningum og samtlum persnanna orrtt!

Forferasgur Hebrea/sraelsmannahentuu rum ri vel til skilgreiningar sjlfskilningi eirra til ess a halda ttflokkum og jarbrotum eirra saman og vihalda einingu og til agreiningar fr rum. Sagan af Na og arkarsmi hans og flinu hebresku biblunni (Fyrstu Msebk) er dmi um etta. Frimenn telja ekki lklegt ahn hafidregi dm af enn rum og fornari sgnum snum tma, .e. bablonsku skpunarmtunni Enuma Elish, en leirtflur me henni hafa veri tmasettar til um 1100 f.Kr og eru taldar vera afrit af enn eldri tflum.-

Trarbrg hafa skipt miklu mli fyrir flagslega mtun samflgum manna, en trarbrg ei ru rum ri tlkun tilvistarlegum astum manna heiminum, sem og tlkun trarstofnana, trarleitoga og annarra helgiritum snum.

Kvikmyndir sem byggja tlkunum trarritaeru smuleiis tlkun eim, eli mlsins samkvmt.


mbl.is Noah bnnu va um heim
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

jkirkjan virkt afl nrsamflaginu

Dr. Hjalti Hugason prfessor ritar gagnmerka grein Frttablainu . 18.10.2012, s. 27, undir yfirskriftinni Hvers vegna jkirkjukvi stjrnarskr?.
Meal annars bendir Hjalti a tt sumir haldi v fram a trml su algjrt einkaml flks s a ekki svo.
Undir a tek g og tti a ngja a benda a undiraldan rkjandi vihorfum samflaginu er summan af vihorfum egnanna. ess vegna er mikilvgt a rtta grundvallarsttmla jarinnar, stjrnarskrnni, a slensku samflagi skuli byggt gildum gagnkvms mannkrleika og samflagsbyrgar eins og eim sem lrisleg grasrtarhreyfing eins og jkirkja og hlst lfsskounarflg starfa eftir, enda stuli au a bi andlegri og almennri velfer egnanna, frii og samflagsstt, n kreddukenndra fga. Eli snu samkvmt styrkir virk jkirkja nrsamflagi og leggur sinn htt grunn a jkvri uppbyggingu ess og ar me samflagsins alls.
lokaorum snum bendir Hjalti mikilvg atrii sem hann telur veigamestu rkin fyrir kvi um jkirkju stjrnarskrnni, en au lta a vernd jarinnar. Hann segir:
Vissulega er mgulegt a kvea um stu tr- og lfsskounarflaga ar meal jkirkjunnar almennum lgum n ess a eirra s geti stjrnarskr. jkirkjukvi ea gildi ess sem nr til allra tr- og lfsskounarflaga er hinn bginn mikilvg yfirlsing um a slk lg skuli sett og annig reikna me trarbrgum hinu opinbera rmi en akomu eirra a v settar skrar leikreglur. Hlutverk slks kvis og lggjafar sem reist vri v er v ekki einvrungu a vernda tr- og lfsskounarflg almennt og jkirkjuna srstaklega heldur einnig a vernda jina fyrir msum skuggahlium trarbraganna sem sagt gtu til sn auknum mli ef trml heyru alfari undir einkamlartt. (Mn leturbreyting).

ljsi ofangreindra atria er rkrtt og a mnu mati skilegt a halda kvi um jkirkju inni stjrnarskrnni enn um sinn a.m.k. eins og Hjalti rir um. a kann ekki gru lukku a stra a veikja uppbyggjandi og jkvtt afl nrsamflaginu sem samt ru virkjar almenning til gra verka. vert mti tti a efla a og styrkja me vieigandi htti.
(Grein essi birtist Morgunblainu dag 20.10.2012, s. 31).


mbl.is Kosning hafin - talningin tmafrek
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

"Hjtr", "aaltr" og slfri vi efnahagsfllum

vitengdri frtt segir a "hjtr" hafi aukist eftir hrun, samkvmt vitali vi Fjlu Dgg Helgadttur slfring um samanburarrannsknir hennar "hjtr" milli landa.

v miur kemur ekki fram nkvm tskring skilgreiningu slfringsins essu hugtaki "hjtr", utan nokkurra dma, og hvernig hann agreinir hana fr v sem hltur a vera mia vi, .e. "aaltr". egar tala er um "hjtr" hva er "aaltr" ea "rtttrnaur"? Hvaa munur er aaltr og hjtr eim skilningi?
Hvernig hefur runin veri fjlda flks sem ahyllist "aaltr" samanbori vi "hjtr" umrddu tmabili? Er ekki samhengi ar milli? Hva me heildarfjlda eirra sem ahyllist einhvers konar trna? Tra eir sem ahyllast "hjtr" jafnframt tilvist gus? Ef ekki, hvers vegna?
Er sams konar skilningur hugtkunum "hjtr" og "aaltr" ea trnai almennt samanburarlndunum? Ef ekki, hver er munurinn? A hvaa leyti skrir s munur mun stigi "hjtrar" milli landanna?

greininni er bent gagnrna hugsun sem andstu vi "hjtrna", en hvar stasetur slfringurinn "aaltrna" v samhengi? Hvar telur hann mrkin vera milli slfri og trar vum skilningi a v er varar til dmis atferlisgreiningu og hugrna atferlismefer?

essu ljsi eru umrddar rannsknarniurstur afar nkvmar, a.m.k. frttagreinin um r, og erfitt a sj hverju r svara reynd. Mr virst a til dmis afar mikil einfldun a tla sr a byggja einhverjar vsindalegar kenningar um r og/ea aferir vi persnulegum fllum einstaklinga, eins og bankahruninu hrlendis, einungis me v a greina stig "hjtrar" hj flki.
Hins vegar vri frlegt a sj hvort og hve miklu mli einhvers konar tr, trnaur ea "huglgt haldreipi" gagnist einstaklingnum til a kljst vi persnuleg fll sn tengt efnahagskreppu tt a sjlfu sr leysi e.t.v. ekki fjrhagsleg atrii t af fyrir sig.
Hvernig svo sem tekst til me hli mla skiptir meginmli fyrir einstaklinginn v samhengi og ar me jina heild hvernig honum tekst a komast gegnum slka erfileika. Varast skyldi a gera grn a "hjtr" flks, srstaklega ef hn ( vum skilningi) gagnast sem tki til ess meal annarra afera.
essu samhengi greini g milli ess sem kalla mtti "trarlega tr" ea trna/trarsetningar og "rangursmiaa tr" ea vihorf (sbr. sjlfstraust og v a hafa tr markmii ea niurstu o..h).

Gott vri a slfringar kmu upp me eitthva virkilega bitasttt og skilvirkt v sambandi sem leggja mtti vsindalega blessun yfir ef nnur blessun ykir ekki duga formlega s.

mean stjrnvldum tekst ekki a leysa efnahagsvandaml einstaklinga og jar me sjlfbrum htti br og lengd arf flki sem er vandrum llum jkvum rum a halda til a komast af me einhverju mti sem manneskjur; Og nttrulega til framtar lka.


mbl.is Aukin hjtr eftir hrun
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Guseindin og "skpun r engu"

Hinir fornu gnstkear (e. gnostics) voru inni v fyrirbri sem essu tengist, .e. "skpun r engu". A vsu litu eir a skpunin vri ekki r "engu" heldur kmi til og gerist me kvenum htti. eir voru ar greinilega inni v fyrirbri sem tengjast kenningum skammtafri dag um a a "efni" getur birst mist sem eindir (e. particles) ea tni (e. vibration).
g skoai essi geysilega hugaveru og athyglisveru gnstsku fri og tengdar mtur tengslum vi lokaritger mna gufri, Um huglgan skpunarmtt a fornu og nju, en g fer n ekki nnar t dularfullu slma hr! etta var fyrir innvga til forna og v leynilegt.
(Hint: essar upplsingar/kenningar voru settar fram af gnstkeum formi mtu a stofni til sem mnnum hefur reynst erfitt a tlka, eli mlsins samkvmt).

Kenning kristinnar kirkju um "skpun r engu" rtur a rekja til essara gnstsku hugmynda tt v s n ekki flka eim ranni. a finnst mr bagalegt ar sem r varpa "skiljanlegu" ljsi kenninguna og reyndar jafnframt ara grundvallarkenningu kristninnar, renningarkenninguna.


mbl.is Vsbendingar um tilvist Guseindarinnar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Or a snnu

Nvgur biskup, Agnes M. Sigurardttir, bendir vgsluru sinni a erindi kristinnar kirkju vi samflag manna s "gefandi og gott, lfgefandi, styrkjandi". ess vegna s kirkjan ein af "grunnstoum samflagsins".

etta eru or a snnu.

etta tti a vera augljst llum eim sem kynna sr ann boskap og vileitni kirkjunnar til a vera einstaklingnum athvarf, sto og huggari, samfagnandi og leibeinandi honum lgusj lfsins. ar me leggur kirkjan grunn a og viheldur uppbyggilegri og frisamlegri samflagsheild.

Eitt meginstefi boskap kristinnar kirkju er "Gullna reglan" um nungakrleik, sem er neitanlega gur boskapur. eim anda eru meistaranum fr Nasaret lg au or munn a a eitt bji hann mnnum, "lrisveinum" snum, a eir "elski hver annan" (sbr. Jh 13.34). Ef menn hefu essa hvatningu huga og fru eftir henni vri hgt a komast hj marghttuum greiningi, tkum, kgun og mismunun samflaginu og milli ja.

Reyndar er Gullnu regluna einnig a finna rum heimstrarbrgum eins og gyingdmi, slam, bddisma og bah'-tr. etta eru almenn sannindi og sjlfu sr tti ess vegna ekkia urfa trarbrg til a flytja ann boskap mannlegu samflagi, en au eru hins vegar einstur og elilegur farvegur til ess.


mbl.is Kirkjan hefur sett gott fordmi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband