Okurvextir į tilhęfulausum forsendum

Undanfarin įr hafa vextir veriš mjög hįir į Ķslandi og miklu hęrri en ķ višskiptalöndum okkar. Rótin aš hinu hįa vaxtastigi ķ landinu er stżrivextir Sešlabanka Ķslands, en įkvaršanir um žį eru teknar į vegum peningastefnunefndar Sešlabankans. Žrįtt fyrir mjög lįga veršbólgu hérlendis undanfarin žrjś įr, sem hefur veriš langt og vel undir 2,5%-veršbólguvišmiši Sešlabankans, žį hefur peningastefnunefnd  samt haldiš stżrivöxtum bankans višvarandi hįum og ekki fariš meš žį nešar en nś er, 5%. Helstu rök hennar fyrir hinum hįu vöxtum hafa einkum veriš yfirlżstur ótti hennar viš ofženslu ķ efnahagslķfi landsins meš tilheyrandi aukningu veršbólgu sem leitast er sem sé viš aš sporna gegn meš žetta hįu vaxtastigi.

Žessi rökstušningur hefur ķtrekaš veriš endurtekinn undanfarin įr og mętti segja aš sį ašili sem meš mįlatilbśnaši sķnum hefur helst ališ į veršbólguvęntingum sé einmitt peningastefnu­nefndin sjįlf meš sešlabankastjóra ķ broddi fylkingar.

Į hinn bóginn viršist nefndin samt ekki hafa įhyggjur af žeim bagga sem vaxtakostnašur er ķ kostnaši skuldsettra fyrirtękja landsins sem velta vaxandi kostnaši sķnum śt ķ veršlagiš og eru aš žvķ leyti veršbólguaukandi ķ sjįlfur sér.

En standast žessi rök peningastefnunefndar um hęttu į ofženslu og žar af leiddri veršbólgu ķ efnahagskerfi landsins? Leiša mį aš žvķ lķkur aš svo sé ekki, a.m.k. hvaš eftirfarandi atriši varšar.

Ķ lokušu hagkerfi žar sem framboš į vörum og žjónustu takmarkast af žeim framleišslužįttum, og žar meš tališ vinnuafli, sem eru til stašar innanlands ęttu žessi rök nefndarinnar aš sjįlfsögšu vel viš. Ef bankar veittu lįn umfram veršmętasköpun ķ hagkerfinu viš žęr kringumstęšur myndi framboš og eftirspurn leita jafnvęgis meš vaxandi veršbólgu aš öšru óbreyttu. Erlend lįn sem notuš vęru til fjįrfestinga og neyslu innanlands myndu leiša til hins sama.

Svona ašstęšur eru hins vegar ekki til stašar hér ķ dag, né undanfarin įr. Ķsland er ekki lokaš hagkerfi. Žaš er žvert į móti mjög opiš. Ķsland er ķ EES sem felur ķ sér aš hingaš til landsins hefur veriš frjįlst flęši į vörum, žjónustu og vinnuafli, og fjįrmagni aš miklu leyti lķka. Vexti ķ hagkerfinu meš tilheyrandi aukningu framkvęmda hefur aš miklu leyti veriš mętt meš innflutningi į erlendu vinnuafli, ķ og meš og sérstaklega eftir aš “fullu” atvinnustigi mešal landsmanna sjįlfra var nįš. Sś žróun į sér żmsar birtingarmyndir hvaš įhrif į eftirspurn ķ efnahagskerfi landsins varšar:

  • Aukinni eftirspurn eftir vörum hefur veriš mętt meš óhindrušum innflutningi og verslun neytenda ķ feršalögum žeirra erlendis, auk žess sem vefverslun neytenda er ķ örum vexti og leysir žar meš hefšbundnar verslanir innanlands aš nokkru leyti af hólmi. Umtalsveršur hluti neyslu landsmanna į vörum og žjónustu fer žvķ fram utan landsins.
  • Stórframkvęmdir eru bošnar śt og aš miklu leyti unnar af erlendum verktökum meš innfluttu vinnuafli. Mikill hluti greišslu tilkostnašar viš framkvęmdirnar fer žvķ beint til śtlanda en ekki ķ neyslu innanlands, auk žess sem žęr eru fjįrmagnašar meš erlendum lįnum.
  • Aukin notkun fyrirtękja hérlendis į erlendu og (ķ ķslensku samhengi) ódżru vinnuafli hefur śt af fyrir sig haldiš launakostnaši ķ skefjum og žar meš tekjum og kaupmętti viškomandi launžega mišaš viš žaš sem ella vęri. Auk žess hefur žetta įstand veikt stöšu ķslensks vinnuafls į vinnumarkašnum og haldiš aftur af launahękkunum sem ella mętti bśast viš aš hefšu oršiš reyndin.
    Erlent fólk sem vinnur hérlendis ķ skamman tķma, eša hefur takmarkaš dvalarleyfi, flytur einnig mikiš af vinnulaunum sķnum til heimahaga sinna erlendis sem žar af leišandi skila sér ekki ķ neyslu hérlendis.

 Öll ofangreind atriši leiša til minni žrżstings į framleišslukerfi landsins, bęši vegna óhefts innflutnings į vörum og vinnuafli, sem og neyslu žegnanna erlendis og innkaupum žeirra framhjį stašbundnum verslunum innanlands. Žetta felur jafnframt ķ sér tilsvarandi minni veršbólgužrżsting innanlands en ella vęri.

 Nišurstašan af ofangreindu er žvķ sś aš rök peningastefnu-nefndar um hęttu į ofženslu meš tilheyrandi veršbólgu ķ efnahagskerfi landsmanna, ef stżrivextir yršu lękkašir meira en oršiš er, halda ekki vatni hvaš žaš varšar. Eftir stendur žį sś įlyktun aš hér hhafi veriš haldiš uppi of hįu vaxastigi, raunverulegum okurvöxtum, aš tilhęfulausu ķ žvķ samhengi.


mbl.is „Vextir ógnun viš ķslenskt atvinnulķf“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband